نقد و بررسی تخصصی مجموعه میدان مدیریت (پنج جلدی)
مجموعه میدان مدیریت؛ نگاهی به مدیریت اسلامی در منظومه فکری رهبر انقلاب
مجموعه پنج جلدی میدان مدیریت تلاشی است برای پاسخ به یک پرسش مهم: اگر بخواهیم جامعه را بر پایه آموزههای اسلام اداره کنیم، مدیران و نظام مدیریتی ما باید چه ویژگیهایی داشته باشند؟
این مجموعه با تکیه بر اندیشههای حضرت آیتالله العظمی خامنهای (مد ظلهالعالی) و به همت جمعی از پژوهشگران حوزه مدیریت و مبانی انقلاب اسلامی در مؤسسه فرهنگی هنری راه فخرالائمه (ع) تدوین شده است. «میدان مدیریت» در پنج جلد، موضوعات مختلف مدیریت را از زاویهای اسلامی و کاربردی بررسی میکند: اصول عمومی مدیریت، مدیریت فرهنگی، مدیریت اقتصادی، مدیریت قضائی و مدیریت نظامی.
این کتابها صرفاً درباره تعریف مدیریت و وظایف مدیر صحبت نمیکنند؛ بلکه تلاش دارند تصویری از مدیریت اسلامی و مدیر تراز انقلاب اسلامی ارائه دهند؛ مدیری که هم به اهداف و کارآمدی سازمان توجه دارد و هم خود را در برابر ارزشها، مردم و جامعه مسئول میداند.
اصول عمومی مدیریت؛ از حکومت اسلامی تا تربیت مدیر
جلد نخست مجموعه با عنوان اصول عمومی مدیریت، ابتدا به ضرورت تشکیل حکومت اسلامی و تلاش ائمه و اهلبیت (ع) برای تحقق آن میپردازد. سپس با بررسی ماهیت احکام و قوانین اسلام، این موضوع را دنبال میکند که اجرای بسیاری از آموزههای اجتماعی اسلام، نیازمند وجود یک نظام حکومتی و مدیریتی است.
در ادامه، مفاهیمی مانند سیاست اسلامی، حکومت اسلامی، نقش مردم در حاکمیت، مردمسالاری دینی و تفاوت آن با دموکراسی غربی مورد توجه قرار میگیرد.
اما بخش مهم کتاب به خود مدیریت اختصاص دارد؛ از مبانی مدیریت اسلامی و اهداف و سیاستهای آن گرفته تا موضوعاتی همچون وحدت در مدیریت، کادرسازی و تربیت نیرو، شایستهسالاری، شناسایی ظرفیتها و استعدادها و ویژگیهای مدیران اسلامی.
مدیریت اقتصادی؛ مدیریت منابع برای ساختن یک اقتصاد قوی
در جلد مدیریت اقتصادی، میدان مدیریت به عرصه اقتصاد وارد میشود. این کتاب تلاش میکند معیارها، بایدها و نبایدهای اقتصاد اسلامی و اصول مدیریت اقتصادی در تراز انقلاب اسلامی را بررسی کند.
منطق اسلام در تولید ثروت، جایگاه اقتصاد در نگاه اسلام و اهمیت مدیریت اقتصادی از موضوعات ابتدایی کتاب هستند. در ادامه نیز مسائل مهمی مانند کاهش تورم، تقویت ارزش پول ملی، کاهش وابستگی به دلار، اقتصاد دانشبنیان، درونزایی و بروننگری اقتصاد، مدیریت منابع کشور و اصلاح نظام بانکی مورد بحث قرار میگیرند.
این جلد میتواند برای کسانی که به دنبال شناخت نگاه رهبر انقلاب به مسائل اقتصادی و الزامات مدیریت اقتصاد کشور هستند، مطالعهای قابل توجه باشد.
مدیریت فرهنگی؛ وقتی فرهنگ نیازمند مدیریت است
فرهنگ یکی از مهمترین عرصههای مدیریت جامعه است و جلد مدیریت فرهنگی با همین نگاه شکل گرفته است.
کتاب ابتدا سراغ مفاهیمی مانند فرهنگ اسلامی، کار فرهنگی، ضرورت سرمایهگذاری فرهنگی، مردمی بودن فرهنگ و اهداف مدیریت فرهنگی میرود. سپس به اصول مدیریت فرهنگی و موضوعاتی میپردازد که در شرایط امروز جامعه اهمیت ویژهای دارند.
امنیت فرهنگی، وحدت ملی و انسجام اسلامی، تقویت شاخصههای انقلابیگری، جهاد تبیین و محوریت قرآن و اهلبیت (ع) در زندگی مردم از جمله موضوعاتی هستند که در این جلد بررسی میشوند.
در واقع، این کتاب فرهنگ را نه یک موضوع حاشیهای، بلکه یکی از میدانهای اصلی مدیریت جامعه میداند.
مدیریت نظامی؛ مدیریت قدرت برای حفظ استقلال و امنیت
هیچ حکومتی بدون توجه به مسئله امنیت و قدرت دفاعی نمیتواند از استقلال خود صیانت کند. جلد مدیریت نظامی به همین موضوع اختصاص دارد و جایگاه نیروهای مسلح را در نظام اسلامی بررسی میکند.
استقلال نظامی، خودکفایی، قدرت بازدارندگی، دفاع از مستضعفان، جبهه مقاومت و آرمان فلسطین از مهمترین محورهای این کتاب هستند.
یکی از تأکیدهای مهم این بخش، ضرورت اتکا به ظرفیتهای داخلی برای دستیابی به خودکفایی نظامی است:
«کاری کنید که در تهیه ابزارهایی که در درون نیروهای مسلح به آنها احتیاج دارید، در بیرون این مرزها به کسی محتاج نباشید؛ نیتتان این باشد.»
در فصل «اصول مدیریت نظامی» نیز موضوعاتی مانند پایبندی به حدود الهی، دفاع از انقلاب اسلامی، ارتباط نیروهای مسلح با مردم، پیوند قلبی فرماندهان و نیروها، حفظ اقتدار و عزت نظامی، یکپارچگی نیروهای نظامی و اشراف اطلاعاتی مورد توجه قرار گرفته است.
مدیریت قضائی؛ عدالت در مقام اجرا
پنجمین جلد مجموعه به مدیریت قضائی اختصاص دارد؛ حوزهای که مستقیماً با عدالت، حقوق مردم و سلامت جامعه ارتباط دارد.
این کتاب ابتدا جایگاه دستگاه قضا، معیارهای سلامت و فساد در جامعه و جایگاه قاضی را بررسی میکند و سپس به مفهوم تحول در دستگاه قضائی میپردازد.
در نگاه مطرحشده در کتاب، تحول به معنای کنار گذاشتن احکام و اصول اسلامی نیست؛ بلکه یعنی یافتن روشهای بهتر و کارآمدتر برای تحقق همین اصول.
در ادامه، سه هدف اساسی برای مدیریت قضائی مطرح میشود: اقامه قسط و عدل در جامعه، تبدیل شدن دستگاه قضا به نقطه امید مظلومان و دستیابی به سلامت و کارآمدی.
بخش مهم دیگر کتاب به موضوعاتی مانند پیشگیری از جرم، مبارزه با مفاسد بهویژه مفاسد اقتصادی، قاطعیت در قضاوت، جلب اعتماد مردم، احقاق حقوق عامه و حضور فعال در عرصههای بینالمللی میپردازد.
چرا مجموعه میدان مدیریت را بخوانیم؟
تشکیل حکومت اسلامی تنها نقطه آغاز است؛ اداره صحیح و پیشرفت آن، به مدیرانی نیاز دارد که علاوه بر مهارت مدیریتی، با مبانی و ارزشهای اسلامی نیز آشنا باشند.
میدان مدیریت میخواهد تصویری از چنین مدیریتی ارائه دهد؛ مدیریتی که در آن مفاهیمی مانند عدالت، شایستهسالاری، مردم، کارآمدی، مسئولیتپذیری، خودکفایی و تربیت نیروی انسانی در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
به همین دلیل، این مجموعه را میتوان برای کسانی که میخواهند با نگاه رهبر انقلاب به مسئله مدیریت در عرصههای مختلف آشنا شوند، مجموعهای قابل مطالعه دانست.
مجموعه میدان مدیریت برای چه کسانی مناسب است؟
مخاطب این مجموعه فقط مدیران ارشد و مسئولان سازمانها نیستند.
هر کسی که به نوعی مسئولیت و مدیریت بر عهده دارد، میتواند مخاطب «میدان مدیریت» باشد؛ از مدیر یک سازمان و مجموعه فرهنگی گرفته تا مدیر یک کسبوکار، مدرسه، باشگاه ورزشی یا شرکت.
حتی در مقیاس کوچکتر، مدیریت فقط متعلق به محیط کار نیست. پدر و مادر نیز در خانواده با مسئله مدیریت، تصمیمگیری، تربیت و استفاده از ظرفیتها روبهرو هستند.
به همین دلیل، «میدان مدیریت» را میتوان مجموعهای برای هر کسی دانست که میخواهد مفهوم مدیریت را فراتر از چند تکنیک اداری و از منظر مدیریت اسلامی و منظومه فکری رهبر انقلاب دنبال کند.
پنج جلد، پنج میدان مهم مدیریت
- اصول عمومی مدیریت
- مدیریت فرهنگی
- مدیریت اقتصادی
- مدیریت قضائی
- مدیریت نظامی
مجموعه میدان مدیریت در کنار هم تصویری گسترده از مدیریت در عرصههای مختلف ارائه میدهد؛ از مدیریت و تربیت نیروی انسانی گرفته تا اقتصاد، فرهنگ، قضا و امنیت.